Weerkunde (01)
- Klimatologie
Klimatologie is de leer van het klimaatgemiddelde. Weerstoestand, normaal verloop en afwijkingen hiervan. We werken hier met zeer lange waarnemingsreeksen. Voorbeelden zijn landklimaat, zeeklimaat, enzovoorts. - Synoptische meteorologie (gelijktijdige meteorologie)
Synoptische meteorologie is het zich bezighouden met weerstoestanden over een groot gebied. Hieruit komen de weersvoorspellingen. We krijgen die voorspellingen door regelmatige, gelijktijdige waarnemingen, die worden opgemaakt om 06.00 uur - 12.00 uur - 18.00 uur en 24.00 uur. De waarnemingen worden naar een centraal punt gezonden. Hier stelt men er weerkaarten van samen en geeft men de weersverwachting. - Aerologie
Aerologie heeft betrekking op de hogere luchtlagen; waarnemingen worden gedaan met behulp van luchtballonnen met radiosondes. - Maritieme meteorologie
Maritieme meteorologie is de meteorologie boven het zeeoppervlak. De stichter hiervan is Maury, een Amerikaan van de U.S. Navy.
Wie zich wil verdiepen in contrails, luchtvaartwolken en -smog, kan op het internet, in de bibliotheek en bij weerclubs veel materiaal vinden. Hieronder maak ik dankbaar gebruik van een selectie uit het Weerkundig Woordenboek, waarin korte en heldere definities, omschrijvingen en toelichtingen staan. In het woordenboek staat alles keurig alfabetisch geordend, maar hieronder heb ik de definities en toelichtingen in een logischer volgorde gezet om wat meer inzicht te verschaffen in het ontstaan en (mogelijke) effecten van contrails.
NEWI Meteo Fijnaart: Weerkundig woordenboek
AėrosolDe algemene benaming voor de zwevende deeltjes die in lucht te vinden zijn. Aėrosolen komen zowel van nature voor (bijv. als gevolg van zandstormen, bosbranden en vulkanisme) als door menselijke activiteiten (in de lucht gebracht door o.a. fabrieksschoorstenen en uitlaten van auto's). Ze zijn van grote betekenis in de atmosfeer, waar ze onder meer een belangrijke rol spelen bij de condensatie van waterdamp tot waterdruppels en de vorming van ijskristallen. Aėrosolen treden dan op als condensatiekernen.
Contrail
Vliegtuigcondensatiestreep. Genoemd als afkorting van 'condens trail'.
Vaak ontstaan ze door directe overgang van water in ijs (bevriezing)
en deels ook wanneer waterdamp direct in ijs overgaat (sublimatie).
Blijft de contrail langer dan 10 minuten zichtbaar dan spreken we
van een persistente
contrail.
Persistente contrail
Een contrail (vliegtuigcondensatiestreep) die langer dan 10
minuten zichtbaar blijft.
De persistentie is voornamelijk afhankelijk van de vochtigheid van
de omgevingslucht en de windsnelheid. Is de lucht bij aanvang erg
vochtig dan zal de contrail minder snel oplossen. Een
luchttemperatuur van tussen de -50°C en -60°C en een relatieve
vochtigheid van tenminste 80% zijn ideale omstandigheden voor de
vorming van persistente contrails. Bij -45°C tot -50°C zijn de
contrails vaak zwak en kort persistent.
Condensatiekernen
Zijn uiterst kleine (hygroscopische) deeltjes, zoals stof en zout,
die in de lucht aanwezig zijn waarop waterdamp neerslaat en
wolkendruppeltjes zich vormen.
Condenseren
Overgang van gasvormige naar vloeibare toestand. Is het
tegengestelde van verdampen
Condensatie
Natuurkundig proces. De overgang van water in dampvormige
toestand naar vloeibare toestand. Dit doet zich voor als het
dauwpunt wordt bereikt: de temperatuur waarop de lucht is verzadigd
met waterdamp. Condensatie kan ontstaan door afkoeling van de lucht
en door toename van het gehalte waterdamp in de lucht. Afkoeling
treedt op bij uitstraling, bij opstijging en bij menging of botsing
met koudere luchtsoorten. De toename van het gehalte waterdamp in de
lucht ontstaat als de lucht wordt gemengd met vochtiger lucht of
door verdamping van vocht aan het aardoppervlak. Condensatie vindt
meestal plaats rond condensatiekernen en is een exotherm proces (er
komt warmte vrij).
Condensatieniveau
Is de hoogte waarop de lucht volledig verzadigd is met waterdamp.
Het is op deze hoogte dat de wolkenbasis zich bevindt bij
convectieve bewolking (cumulus / cumulonimbus).
Condensatietemperatuur
Temperatuur waarbij condensatie plaatsvindt. Deze temperatuur hangt
af van de relatieve vochtigheid van een bepaalde hoeveelheid lucht.
Droge lucht moet veel verder afkoelen alvorens de waterdamp
condenseert.
Condensatiewarmte
Warmte die vrijkomt bij condensatie. Ten gevolge van het vrijkomen
van deze latente (verborgen) warmte zal bij stijgende
luchtbewegingen de omringende lucht minder snel afkoelen of zelfs
weer iets in temperatuur stijgen, waardoor de convectie wat verder
wordt versterkt.
Tropopauze
De bovenste begrenzing van de troposfeer. Bevindt zich op een hoogte
van circa 15km. Daarboven bevindt zich de .
Troposfeer
De onderste laag van de dampkring. Boven de polen ± 8 km dik; boven
Nederland (op 52° N.B.) ± 12 km dik en in de tropen ±16 km dik.
De Atmosfeer
De samenstelling van de atmosfeer ziet er als volgt uit:
stikstof 18%,
zuurstof en edelgassen 21%.
Argon 1%.
Kooldyoxide 0,03%
Stikstof en Argon hebben een vast percentage. Het Zuurstof-en Kooldyoxide- percentage is afhankelijk van de plantengroei. Verder zitten er in de atmosfeer stofdeeltjes als zand, as, zout, waterdruppels en ijskristallen. De stofdeeltjes zijn van belang voor de condensatie van de waterdamp.
Cirrus
(Ci)
Behoort tot de familie van de hoge bewolking.
Vederwolken. Behoort tot de categorie van de hoge wolken (meestal
boven de 6km). Cirruswolken vertonen vaak een vezelige, vaak
gesluierd uiterlijk. Ze bestaan geheel uit ijskristallen. Dichter
wordende cirrus wijst soms op de nadering van een warmtefront en
gaat over in cirrostratus.
Eveneens kunnen bij dichte cirrus optische verschijnselen
waargenomen worden zoals halo′s
en bijzonnen.
Cirrocumulus (Cc)
Behoort tot de familie van de hoge bewolking. Band van dunne, witte wolkenplukjes (schapewolkjes), banken of laag
van wolken zonder schaduwing op zeer hoog niveau. Bestaat uit zeer
kleine elementen in de vorm van korrels, ribbels, enz., al of niet
gescheiden en min of meer regelmatig gerangschikt; de meeste
elementen hebben een schijnbare afmeting van minder dan een graad.
Meestal op een hoogte van meer dan 6km. Ze bestaan volledig uit
ijskristallen.
Cirrostratus (Cs)
Behoort tot de familie van de hoge bewolking.
Doorzichtige of doorschijnende, witachtige wolkensluier met
vezelachtig (haarachtig) of effen uiterlijk, die de hemel geheel of
gedeeltelijk bedekt en waarin veelal haloverschijnselen
zichtbaar zijn. Deze sluierachtige wolken waarheen de zon of maan doorheen schijnt
bestaan volledig uit ijskristallen.
Industriėle
cumulus
Soms te zien in het Botlek-gebied. Door de uitstoot van warmte en
vocht ontstaat op beperkte schaal convectie, waardoor in een
overigens strakblauwe hemel alleen boven het industriegebied enkele
cumulus-wolken ontstaan. Een enkele keer kan daar zelfs een kleine
bui uit vallen.
In
cloud scavenging
Ook 'cloud scavenging' genoemd. De aanwezigheid van
polluerende deeltjes in de atmosfeer (o.a. condensatiekernen) binden
waterdamp waarna druppeltjes worden gevormd en de wolk 'regent uit'.
De lucht wordt 'gereinigd'.
IJswolk
Wolk waarin alleen maar ijskristalletjes voorkomen. Boven het
nulgra denniveau zijn de wolkendruppels in onderkoelde toestand. Hoe
lager de temperatuur in de wolk, des te groter de kans dat de
onderkoelde waterdruppels bevriezen. Boven een zekere hoogte
(niveau) zal al het onder koelde water overgaan in ijs. De
temperatuur waarbij dat gebeurt, varieert sterk van wolk tot wolk,
namelijk van -15 tot -40°C. In de meeste wolken zullen echter bij
een temperatuur lager dan -23°C alleen maar ijskristallen
voorkomen.
IJsdriehoek
Luchtlaag op enige hoogte, waarin de temperatuur beneden 0°C
is, terwijl de luchtlagen eronder en erboven warmer zijn. Op een Θ
s,p-diagram heeft de temperatuurkromme in dat gebied de vorm van
een driehoek. Een ijsdriehoek kan aanleiding zijn tot de vorming van
ijzel. Neerslag die uit de erboven gelegen warme laag valt, wordt in
de koude luchtlaag onderkoeld. Voor de luchtvaart is dit fenomeen
ook tamelijk gevaarlijk, omdat de vliegtuigen in zon ijsdriehoek
extra veel last hebben van ijsafzetting.
Natte lucht
(ook: vochtige lucht)
Mengsel van droge lucht en bij de heersende
temperatuur en luchtdruk maximale hoeveelheid waterdamp; zgn.
verzadigde lucht, waarin zich bovendien nog watedruppeltjes en/of
ijsdeeltjes bevinden.
Neerslag
Alle mogelijke vormen van waterdeeltjes, zowel vloeibaar als vast,
die uit de atmosfeer neervallen of slaan en het aardoppervlak
bereiken.
Neerslagelement
Regendruppel, sneeuwvlok of hagelsteen.
(bron: http://www.xs4all.nl/~wielr/Handboeken/HBLVO/HBLVO-Deel2.html")
De Atmosfeer
De samenstelling van de atmosfeer ziet er als volgt uit:
stikstof 18%,
zuurstof en edelgassen 21%.
Argon 1%.
Kooldyoxide 0,03%
Stikstof en Argon hebben een vast percentage. Het Zuurstof-en
Kooldyoxide- percentage is afhankelijk van de plantengroei. Verder zitten
er in de atmosfeer stofdeeltjes als zand, as, zout, waterdruppels en
ijskristallen. De stofdeeltjes zijn van belang voor de condensatie van
de waterdamp.
De luchtdruk in onze omgeving is gemiddeld 1013 mb (mili-bar). Op de
gehele aarde bedraagt de luchtdruk 1016 mb. Op 5½ kilometer hoogte is
de luchtdruk 500 mb.
De atmosfeer bestaat uit lagen met bijzondere eigenschappen. Vanaf het
aardoppervlak treffen we achtereenvolgens Troposfeer - Tropopause -
Stratosfeer (tot 80 kilometer hoogte) - Ionosfeer (gaat geleidelijk over
in interplanetaire ruimte) aan.
Zonnewarmte
43% van de zonnestraling komt op het aardoppervlak. Er is evenwicht
tussen de zonnestraling en de uitstraling.
Het Weer
Het weer wordt bepaald door de weersverschijnselen of elementen zoals
luchtdruk, windrichting en windkracht, temperatuur, bewolking en
neerslag.
http://www.meteo.nl/bijzo
nder/klimaat/vliegtuigstr epen09102002.wn
Roetdeeltjes kunnen fungeren als condensatiekernen. De toenemende
luchtvochtigheid en de beschikbaarheid van ... is de bijdrage van luchtvaart-CO2
goed voor 2 tot
http://www.meteo.nl/bijzonder/klimaat/vliegtuigstrepen091020...
Zonnig, of met vliegtuigstrepen? - 31-03-2005, 14:42 uur
(Bron:
Meteo Uithuizen)
De zon zal de komende dagen de hoofdrol spelen. Een blauwe lucht hoort
daarbij. Of die lucht werkelijk alleen maar blauw toont, is echter nog
de vraag. In veel gevallen worden zonnige dagen toch enigszins
'gesluierd' door de aanwezigheid van vliegtuigstrepen. We gaan in dit
verhaal wat dieper op die zogeheten contrails in.
Contrails zijn een veel voorkomend fenomeen in Nederland. Soms zijn de
vliegtuigstrepen slechts kort, maar vaak blijven ze lang hangen en
waaieren ze zelfs uit waardoor de zon behoorlijk wordt afgeschermd. De
mate waarin de contrails de zon tegen houden hangt af van de hoeveelheid
vocht die zich in de lucht bevindt op de hoogte waarop de vliegtuigen
zich voort bewegen.
Daar waar witte strepen kriskras door elkaar heen aan de lucht
verschijnen, zijn er vele vliegtuigen gepasseerd. De witte strepen zijn
kunstmatig opgewekte wolken, gevormd door de uitlaatgassen van
vliegtuigmotoren. Het woord 'contrail' is een samenvoeging van
condensation (condensatie en dus wolkenvorming) en trail (spoor).
De sporen worden gevormd tussen 8 en 10 kilometer hoogte, daar waar de
lucht zeer koud is en het meer dan 40 graden vriest. Een kenmerk van
koude lucht is dat het maar weinig waterdamp kan bevatten. Als er een
beetje vocht wordt toegevoegd vindt er al snel condensatie, oftewel
wolkenvorming, plaats. We zien dat proces onder andere bij de
binnenkomst van een warmtefront. Een warmtefront komt eerst in de hogere
luchtlagen binnen en daarna pas op lagere niveau's. Daardoor zien we al
vele uren voordat het op de grond gaat regenen, in de hogere luchtlagen
een vertroebeling van de lucht optreden. Dat zijn de zogeheten cirrus-
of sluierwolken.
Als een vliegtuig zich door de lucht verplaatst is daar uiteraard
brandstof voor nodig. Dit leidt net als het autoverkeer tot
uitlaatgassen. In de uitlaatgasen vinden we roetdeeltjes, kooldioxide,
verschillende chemische substanties en water. De combinatie van vocht
(damp), roetdeeltjes (dienend als condensatiekernen) en een koude
omgevingslucht leiden tot de vele vliegtuigstrpen.
Hoe lang een 'spoor' blijft hangen is afhankelijk van de
vochtigheidsgraad van de lucht op grote hoogte en de hoeveelheid wind
aldaar. Als de atmosfeer bijna verzadigd is (en dat is zeer snel op 9 a
10 kilometer hoogte) dan kunnen de strepen langer blijven hangen. Als de
atmosfeer droog is, dan vindt er snelle menging van de vochtige lucht
uit de uitlaat plaats.
Contrails vormen de laatste jaren steeds meer een element in de
klimaatdiscussies. Niet alleen vanwege de vervuiling die uit de
vliegtuigen komt, ook door de wolkenvorming.
Het aandeel bewolking is in de geindustrialiseerde landen significant
toegenomen door deze contrails. In sommige druk-bevlogen gebieden (denk
aan New York of Parijs) zelfs met 20%! Deze toename aan bewolking leidt
onder andere tot het nog niet zo lang bekende effect van 'global
dimming'. Waar het bij global dimming om gaat is de verminderde
zoninstraling en de effecten die dat heeft op de temperatuur aan de
grond, de mate van verdamping van (zee)water en de fotosynthese bij
planten.
Vliegtuigstrepen wekken bij sommige mensen behoorlijke ergernis op. Niet
in de laatste plaats bij badgasten die op een zonnige zomerdag door het
intesieve vliegverkeer de zon achter de contrails zien verdwijnen. Of er
de komende dagen veel strepen aan de lucht te zien zullen zijn is nog
onzeker. Waarschijnlijk neemt de luchtvochtigheid richting zondag
dermate toe dat het 'lijnenspel van de luchtvaart' weer te zien zal
zijn.
Bron: Meteo Consult
Copyright
© 2003-2004 by Meteo Uithuizen | Versie 1.00
Wolkenindeling
op z'n retour. Blijvend
van nut voor weerliefhebbers
Kees Floor, Zenit mei 2005.
Wolken vormen een vertrouwd beeld aan de hemel. Sommige zijn ronduit saai,
andere vertonen schitterende vormen. Allemaal beschikken ze over prachtige,
Latijns aandoende namen, die zijn terug te voeren op het werk van de Engelse
apotheker Luke Howard. De uiteindelijke versie van de wolkenclassificatie
heeft meer dan een eeuw dienst gedaan. Het belang ervan neemt nu snel af, maar
voor veel weerliefhebbers blijft het de kapstok waaraan zij de gevarieerde
verschijnselen aan de wolkenhemel kunnen ophangen. [..]
In de uiteindelijke wolkenclassificatie, die nog steeds wordt gebruikt, is een
vierde element toegevoegd: de hoogte waarop de onderkant van de bewolking zich
bevindt (zie diagram). De vezelachtige bewolking zit het hoogst; Latijnse
namen van hoge bewolking beginnen daardoor steeds met cirr-. Bewolking op
middelbaar niveau kreeg een aan het Latijn ontleend voorvoegsel alto-.
Daardoor is voor de derde categorie, de lagere bewolking, geen voorvoegsel
meer nodig.[..]
7. Cirrostratus ziet er meestal uit als een
doorzichtige, witachtige, egale wolkensluier; vandaar de Nederlandse naam
'melklucht'. De bewolking zit op meer dan 5 km. hoogte en bevat daardoor
alleen ijskristallen. Vaak zijn fraaie, kleurige lichtverschijnselen
zichtbaar, zogeheten halo's, waarvan de bekendste variant een kring om de zon
of maan is. Doordat cirrostratus erg dun is, kan zo'n kring soms de enige
aanwijzing zijn voor de aanwezigheid van cirrostratus.
10. Cirrus bevindt zich boven 5 km. hoogte en bevat uitsluitend ijskristallen.
De bewolking heeft meestal de vorm van fijne witte draden of smalle banden.
Cirrus wordt gekenmerkt door een vezelachtige structuur en een tint van
zijdeglans. Doordat er op de hoogte waarop deze wolk voorkomt, vaak veel wind
staat (soms tot wel 75 m/s), wordt de bewolking en de lichte sneeuw die eruit
valt maar de grond nooit bereikt, uitgewaaierd over de hemel. (meer
beelden).
Bron: http://www.keesfloor.nl/wolken/zenit.htm
Vliegtuigwolken.
'In onze tijd van druk vliegverkeer is de vorming van vliegtuigwolken een
verschijnsel dat ons allen vertrouwd is geworden', zo schreef Minnaert in 1975
in het tweede deel van De Natuurkunde van 't vrije veld. Uit zijn beschrijving
van het verschijnsel kun je opmaken dat hij met veel plezier de vorm en het
gedrag van deze kunstmatig opgewekte bewolking heeft bestudeerd. Inmiddels is
het vliegverkeer drastisch toegenomen. De vertrouwdheid met vliegtuigwolken is
er nog steeds, maar het enthousiasme is tanende. In de komkommertijd tijdens
de zomervakantie bevatten de opiniepagina's van de dagbladen geregeld
inzendingen van lezers die door het verschijnsel een zonnige dag aan hun neus
voorbij zien gaan. Ook wie de sterrenhemel wil waarnemen, is niet blij met de
extra bewolking die de vliegtuigen veroorzaken. Daarnaast zijn de contrails,
zoals de vliegtuigwolken ook wel genoemd worden, in een kwaad daglicht komen
te staan door een mogelijke rol bij klimaatveranderingen.
(Bron: http://www.keesfloor.nl/artikelen/zenit/cotra/index.htm
)
Vliegtuigwolken hangen op vlieghoogte, zo'n 8 tot 12 km hoog; ze ontstaan
in delen van de dampkring waar het min 40 graden is of kouder. De
vliegtuigwolken bestaan dan ook hoofdzakelijk uit ijskristallen. De vereiste
vlieghoogte werd voor de eerste maal bereikt in de Eerste Wereldoorlog; de
oudste waarnemingen van vliegtuigwolken dateren van 1915. Sinds de jaren
zestig van de vorige eeuw zijn ze een geregelde verschijning geworden aan de
hemel. Vanaf dat moment is het vliegverkeer per jaar gemiddeld 9% toegenomen.
Vliegtuigwolken beginnen op een afstand van 10-30 m achter de motoren van het
toestel en kunnen onder daarvoor gunstige omstandigheden tientallen tot
honderden kilometers lang worden. Daardoor zijn ze soms ook urenlang
zichtbaar.
Satellietbeelden
De condensatiesporen van vliegtuigen zijn op satellietbeelden geregeld waar te
nemen. Meestal gaat het om rechtlijnige, dunne strepen (figuur 1). Het
duidelijkst zichtbaar zijn ze op infraroodbeelden (niet afgebeeld). Op deze
beelden heeft bewolking bij de gebruikelijke zwart-wit weergave een tint die
lichter is naarmate de temperatuur lager is. Vliegtuigwolken zijn betrekkelijk
koud; de temperatuur bedraagt zoals we zagen hooguit min 40 graden. De
vliegtuigen trekken daardoor op infraroodbeelden dunne witte strepen, die zich
duidelijk aftekenen tegen de donkerder grijstinten van aardoppervlak en lager
gelegen bewolking.
Onder bepaalde omstandigheden zijn vliegtuigwolken eveneens zichtbaar op
zichtbaarlichtbeelden van satellieten; daarbij is wel een hoge resolutie en
een contrasterende ondergrond vereist. Evenals een waarnemer vanaf het
aardoppervlak door verwaaiende vliegtuigwolken heen de blauwe hemel kan zien,
is van boven af het aardoppervlak zichtbaar door uitwaaierende contrails.
Daardoor zijn de contrasten tussen vliegtuigwolk en ondergrond gewoonlijk
minder groot dan op infraroodbeelden. Als de vliegtuigwolken zich boven andere
wolken bevinden zijn ze niet of nauwelijks te zien, tenzij ze een schaduw
werpen op die onderliggende bewolking.
Naast de gewone, rechtlijnige vliegtuigwolken, worden in uitzonderlijke
gevallen, afhankelijk van vluchtpatroon en wind, ook spiraalvormen
waargenomen. Figuur 2 geeft een voorbeeld. Zo'n patroon ontstaat als het
vliegtuig 'in de holding' hangt en rondjes vliegt. Zonder wind zou een
cirkelvormige contrail te zien zijn, met wind ontstaat een spiraal. In het
geval van figuur 2 stond er op de vlieghoogte van ongeveer 9 km een
noordelijke wind van 110 km/h.
Ontstaan
Vliegtuigwolken bestaan grotendeels uit ijs. Dat blijkt zowel uit metingen ter
plekke als uit het optreden van bijzonnen en andere haloverschijnselen in de
contrails; van haloverschijnselen is namelijk bekend dat ze zich uitsluitend
voordoen in ijskristallen. Toch vormen zich in de waterdamp die bij de
verbranding in de motoren vrijkomt, eerst waterdruppeltjes. Dat komt doordat
ijskristallen alleen direct uit waterdamp kunnen ontstaan met behulp van
zogeheten sublimatiekernen en die zijn vrij zeldzaam. Ook bij de vorming van
wolkendruppeltjes zijn kernen nodig, maar deze zogenoemde condensatiekernen
zijn meestal overvloedig aanwezig: zelfs buiten de uitlaatgassen van
vliegtuigen bevat lucht gewoonlijk al zo'n honderd condensatiekernen per cm3
die geschikt zijn om druppelvorming op gang te brengen. Bovendien vraagt de
directe overgang van waterdamp naar ijs om een hogere luchtvochtigheid dan de
overgang van waterdamp naar vloeibaar water, dus is de keuze voor de atmosfeer
niet zo moeilijk. De waterdruppeltjes kunnen ontstaan doordat de lucht in de
warme, vochthoudende uitstoot van de vliegtuigmotoren bij menging met de koude
omgevingslucht tijdelijk oververzadigd raakt ten opzichte van waterdamp.
De waterdruppeltjes bevriezen overigens snel; bij temperaturen van min 40 of
daaronder zijn daarvoor geen vrieskernen meer nodig. Zolang er nog vloeibaar
water in het condensatiespoor aanwezig is, groeien de ijskristallen aan ten
koste van de overgebleven wolkendruppeltjes. Boven ijs is de dampspanning
namelijk lager dan boven vloeibaar water; ijs trekt daardoor als het ware de
waterdamp bij de waterdruppeltjes naar zich toe. Na verloop van tijd is er in
de vliegtuigwolk geen vloeibaar water meer over.
Het verschil in dampspanning boven water en boven ijs maakt ook dat
ijskristallen kunnen overleven in gebieden waar waterdruppeltjes verdampen en
waar het dus, afgezien van de condensatiesporen van de vliegtuigen, onbewolkt
is. Vliegtuigwolken die zich lang handhaven, bevinden zich steeds in lucht die
oververzadigd is voor ijs, maar nog niet verzadigd voor vloeibaar water. Als
de lucht wel verzadigd zou zijn ten opzichte van vloeibaar water, zou er
allang bewolking zijn. De voor de vorming van vliegtuigwolken vereiste
omstandigheden komen in de atmosfeer op vlieghoogte geregeld voor: naar
schatting 10-20% van de tijd. De contrails treden vooral op in een zone direct
voor het gebied van de hogere bewolking van een warmtefront; daarnaast doen ze
zich voor aan de zuidzijde van de straalstroom en zo nu en dan tevens in
heldere lucht ver weg van depressies.
Literatuur:
Floor, K., 1997, Ongebruikelijke tintencombinatie op set satellietfoto's : wit
op IR, donker op VIS; Meteorologica 6 (2).
Minnaert, M., 19753, De natuurkunde van 't vrije veld 2: geluid, warmte,
electriciteit; Zutphen, Thieme & Cie, 196-197
Minnis, P., 2003, Contrails; in: Holton, J.R., Curry, J.A. & Pyle, J.A.,
Encyclopedia of Atmospheric Sciences, Vol 2, 509-520 Amsterdam, Academic
Press.
Schumann, U., 1996, On conditions for contrail formation from aircraft
exhausts, Meteorol. Zeitschrift, N.F. 5 (1), 4-23
Onno van Oostveen: 'Nodeloze irritatie door vliegtuigwolken', met
onderstaande mouse-over:
